1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Erzurum halkına gönderdiği tarihî telgraf, Aziziye Müdafaası’nın yalnızca cephedeki askerlerin değil, kadınların, çocukların ve bütün bir şehrin katıldığı büyük bir direniş olduğunu gözler önüne seriyor.
Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, telgrafta Erzurum halkının vatan sevgisi, fedakârlığı ve cesareti bizzat padişahın ifadeleriyle takdir edildiğini, özellikle kadınların ve çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak askerlere yardım etmesi, belgenin en dikkat çekici ayrıntıları arasında yer aldığını dile getirdi.
"Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına hitaben gönderdiği telgraf"
Erzurum, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında yalnızca askerî bir müdafa merkezi değil, aynı zamanda halkın topyekûn direnişinin yaşandığı önemli şehirlerden biri oldu. Rus kuvvetlerinin Erzurum ve çevresindeki tabyalara yönelik saldırıları karşısında Osmanlı askerleri cephede mücadele ederken şehir halkı da savunmanın bir parçası hâline geldi. Aziziye Müdafaası, bu yönüyle askerî tarihin ötesine geçerek bir milletin ortak mücadele ve dayanışma hafızasında yer edindi. Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına hitaben gönderdiği telgraf, o günlerde yaşananların devletin en üst makamına nasıl yansıdığını göstermesi bakımından büyük önem taşıyor. Telgrafta, Rus askerlerinin Erzurum tabyalarına yönelik hücumu üzerine halkın Osmanlı askerleriyle birleşerek düşmana karşı koyduğu anlatılıyor. Böylece Erzurum savunmasının yalnızca düzenli birliklerin yürüttüğü bir askerî harekât olmadığı, halkın da büyük bir kararlılıkla mücadeleye katıldığı vurgulanıyor.
Telgrafta kadınların ve çocukların fedakârlığı öne çıkıyor
Belgenin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Erzurumlu kadınların ve çocukların cephedeki askerlere verdiği desteğe ayrılıyor. Telgrafta, iffetli kadınların ve zeki çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak susuz kalan askerlere yardım ettikleri ifade ediliyor. Bu ayrıntı, Aziziye Müdafaası’nın toplumsal boyutunu ortaya koyması açısından son derece kıymetli. Çünkü savaşın en çetin anlarında cephede yalnızca silah taşıyan askerler bulunmuyordu. Şehrin kadınları, çocukları ve diğer sakinleri de ellerinden gelen imkânlarla savunmaya katkı sağlıyordu. Bir tas suyun, savaş meydanında mücadele eden askerler için ne kadar değerli olduğu kadar, bu davranışın taşıdığı cesaret ve dayanışma anlamı da dikkat çekiyor. Telgrafın bu ifadeleri, Erzurum halkının savunmadaki rolünün dönemin devlet yönetimi tarafından da bilindiğini ve takdir edildiğini gösteriyor. Sultan Abdülhamid’in mesajında halkın fedakârlığına özel olarak yer verilmesi, şehir savunmasının yalnızca askerî başarı olarak değerlendirilmediğini ortaya koyuyor.
Gazi Ahmed Muhtar Paşa’nın raporları da telgrafta yer alıyor
Telgrafta Gazi Ahmed Muhtar Paşa ve İsmail Paşa’dan gelen haberlerin aktarılması da belgenin tarihî değerini artıran unsurlar arasında bulunuyor. Bu ifadeler, Erzurum’da yaşanan gelişmelerin merkezî yönetime ulaştığını ve halkın gösterdiği direnişin yakından takip edildiğini ortaya koyuyor. Sultan Abdülhamid, Erzurum halkının vatanseverliğini, cesaretini ve fedakârlığını takdir ederken şehrin savunmasındaki kararlılığın devam etmesini de istiyor. Bu yönüyle telgraf, yalnızca geçmişte yaşanmış bir kahramanlığı anlatan bir metin değil, aynı zamanda savaşın devam ettiği günlerde halka verilen moral ve destek mesajı olarak da değerlendirilebilir. Erzurum’un Aziziye Müdafaası sırasında ortaya koyduğu irade, şehrin tarihindeki en güçlü ortak hafıza unsurlarından biridir. Askerin, kadının, çocuğun ve halkın aynı amaç etrafında birleşmesi, bu savunmayı sıradan bir askerî olay olmaktan çıkararak tarihî bir direniş destanına dönüştürmüştür.