Diyabetin böbrekler üzerindeki sinsi etkileri, diyalize hatta organ nakline kadar ilerleyebiliyor. Uluslararası veriler, dünyada 850 milyondan fazla kişinin kronik böbrek hastalığıyla yaşadığını ortaya koyarken, Türkiye, Avrupa’da diyabetin en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor
Diyabet, zamanla diyaliz ve organ nakline kadar ilerleyebilen böbrek hasarının en temel tetikleyicileri arasında yer alırken, erken tanı ve düzenli takip böbrek sağlığının korunmasında hayati rol oynuyor. Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2025 yılında yayımladığı 11. Diyabet Atlası verilerine göre, Türkiye, Avrupa Bölgesi’nde diyabetli yetişkin sayısının en yüksek olduğu ülke. 20-79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon kişi diyabetle yaşıyor. Bu tablo milyonlarca kişinin, hastalığını bilmeden yaşamını sürdürdüğünü ve mihtemel organ hasarlarının fark edilmeden ilerleyebileceğini ortaya koyuyor. Diyabetin yalnızca kan şekeri yüksekliğiyle sınırlı olmadığı kalp, göz, sinir sistemi ve böbrekler başta olmak üzere pek çok organı etkileyebildiği düşünüldüğünde, erken tanı ve düzenli takip çok daha büyük önem kazanıyor.
Böbrek hastalıkları, dünya genelinde giderek büyüyen ve halk sağlığı üzerinde ciddi yük oluşturan sorunların başında geliyor. Uluslararası Nefroloji Derneği (ISN) tarafından paylaşılan küresel verilere göre, dünya genelinde 20 yaş ve üzerindeki yaklaşık 850 milyon yetişkin kronik böbrek hastalığıyla yaşıyor. Yetişkin nüfusta görülme sıklığı yüzde 14,2’ye ulaşan kronik böbrek hastalığı, yılda yaklaşık 1,48 milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden oluyor. Bu veriler, böbrek hastalıklarının yalnızca ileri yaşlarda veya belirli hasta gruplarında görülen bir sorun olmadığını, milyonlarca insanı etkileyen küresel bir sağlık meselesine dönüştüğünü gösteriyor. Üstelik hastalığın erken evrelerde çoğu zaman belirti vermemesi, tanı ve tedavide gecikmeye neden olabiliyor.
Diyabet ise kronik böbrek hastalığının en önemli nedenleri arasında bulunuyor. Uzun süre kontrol altında tutulamayan yüksek kan şekeri, böbreklerdeki damarlara zarar vererek organın kanı süzme işlevini bozabiliyor. Zaman içinde gelişen bu hasar, kronik böbrek hastalığına, ileri evrelerde ise diyaliz veya böbrek nakli ihtiyacına kadar ilerleyebiliyor.
Böbreklerdeki hasar, hiç belirti vermeden ilerleyebiliyor
Diyabete bağlı böbrek hasarının en önemli özelliklerinden biri, hastalığın başlangıç döneminde kişinin kendisini iyi hissetmeye devam edebilmesi. Böbrek fonksiyonları belirgin ölçüde etkilenene kadar herhangi bir şikâyet ortaya çıkmayabiliyor. İdrarda albümin adı verilen proteinin görülmesi, böbrek hasarının erken işaretlerinden biri olarak kabul ediliyor. Böbreklerin süzme kapasitesindeki değişimler ise kandaki kreatinin değerinden hesaplanan tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) ile değerlendiriliyor. Bu nedenle diyabet tanısı bulunan kişilerin yalnızca kan şekerini değil, böbrek fonksiyonlarını da düzenli olarak takip ettirmeleri gerekiyor. Erken dönemde tespit edilen böbrek hasarında uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabiliyor. Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, "Diyabetin böbrekler üzerindeki etkisi, aslında toplum sağlığına daha geniş bir açıdan bakmamız gerektiğini gösteriyor. Bir hastalığın sonuçları yalnızca hastayı değil, ailesini, yakın çevresini ve sağlık sistemini de etkiliyor. Üstelik böbrek hastalıkları gibi bazı sağlık sorunları, kişi kendini iyi hissederken sessizce ilerleyebiliyor. Bu nedenle sağlığımızı korumak için hastalanmayı beklememeli, düzenli kontrolleri günlük yaşamımızın bir parçası haline getirmeliyiz. Diyabet gibi yaygın ve böbrek sağlığını doğrudan etkileyebilen hastalıklar söz konusu olduğunda, doğru bilgiye erişimin ve erken önlem almanın önemini daha fazla anlatmamız gerektiğine inanıyoruz. Böbrek sağlığını korumak, yalnızca sağlık kurumlarının ya da hekimlerin değil, hepimizin ortak sorumluluğu" dedi.
"Diyabette erken davranmak, böbrekleri korumak demektir"
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Endokrinoloji, Metabolizma ve Diyabet Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Durcan, diyabetin böbrek sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, erken tanının önemini vurguladı. Bu yılın Dünya Diyabet Günü temasının "Diyabette erken davranmak" olduğunu hatırlatan Doç. Dr. Durcan, diyabetin böbreklerde oluşturduğu hasarın çoğu zaman hiçbir belirti vermeden yıllar içinde geliştiğini belirtti. Diyabetin insülin hormonunun yetersizliği veya etkisizliği sonucu kan şekerinin kalıcı olarak yükselmesiyle ortaya çıktığını ifade eden Durcan, vakaların yüzde 90’ından fazlasının aşırı kilo ve hareketsizlikle ilişkili Tip 2 diyabet olduğunu söyledi.